Publikujemy poniżej streszczenia wszystkich, wstępnie zakwalifikowanych, wystąpień przygotowywanych na Ósme Ogólnopolskie Filozoficzne Forum Młodych. Zachowaliśmy oryginalną pisownię i interpunkcję – ograniczając interwencje edytorskie do absolutnego, niezbędnego minimum.

Monika Adamczyk (UPJPII) Fenomenologia czasowości ludzkiego podmiotu

Ja, jest przede wszystkim wartością, jedyną i niepowtarzalną to teza księdza profesora Józefa Tischnera, który odchodzi w swoich studiach nad fenomenologią od koncepcji „Ja czystego”; Edmunda Husserla na rzecz wielowymiarowego podmiotu ludzkiego. Dla Tischnera ludzkie Ja nie jest „czystym Ja”, gdyż takie Ja mogłoby się odnosić tylko i wyłącznie do samego siebie, a Ja o którym mówi Tischner zawiera w sobie pewną dążność, warunkującą jego skierowanie ku prawdzie (Ja poznające), ku ciału i jego wartości (Ja somatyczne) oraz ku wartością i pewnym postawą (Ja osobowe). Z niniejszych odsłon ludzkiego Ja najważniejsze jest Ja osobowe, trzon ludzkiego podmiotu, które integruje w sobie Ja somatyczne i Ja poznające, których jest jednocześnie warunkiem, ono nie jako ogarnia sobą całe ludzkie Ja. Jaką rolę w tej perspektywie odgrywa czas? Czas immanentny, który nie jest czasem wewnętrznym Husserla (retencja, protencja, teraźniejszość) jest czasem, w którym dokonuje się konkretyzacja Ja, wymiarem w relacji z którym dokonuje się konstytuacja tożsamości Ja, w którym krystalizuje się każda z trzech odsłon Ja.

Hubert Bożek Czy tożsamość może być procesem?

W naukach społecznych i humanistycznych najbardziej dziś popularne ujęcie tożsamości człowieka każe widzieć weń proces, którego przebieg determinowany jest zarówno czynnikami zewnętrznymi (tj. kulturowo-społecznymi), jak też indywidualnymi decyzjami jednostki. W swoim wystąpieniu chciałbym wykazać, iż (1) u podstaw takiego pojmowania tożsamości leży ‘błąd kategorialny’ polegający na przypisaniu pojęcia tożsamości do innej kategorii semantycznej niż ta, pod którą zgodnie z ustaloną praktyką językową, pojęcie to podpada – rzecz jasna, bez podania dostatecznych racji ku temu; (2) błąd kategorialny, o którym mowa w (1) jest wynikiem hipostazowania pojęcia identyfikacji  w tożsamość; (3) ze względu na swój potencjał semantyczny, w opisie rzeczywistości – kulturowo-społecznej, pojęcie identyfikacji może być znacznie bardziej przydatnym narzędziem interpretacyjnym niż sztucznie zrekonstruowane przez naukowców pojęcie tożsamości.

Weronika Chabińska (UŚ) Idea nieświadomości w późnej filozofii F. W. J. Schellinga.

W moim wystąpieniu chciałabym wykazać, że idea nieświadomości, którą łączy się z szellingiańską filozofią przyrody, obecna jest również w jego późnej filozofii (filozofii mitologii i objawienia) i jako taka zdaje się wykazywać spore podobieństwo z koncepcją nieświadomości zbiorowej C.G. Junga.

Jakub Chmielniak (UJ) J.J. Rousseau, czyli o zniewoleniu Natury

Celem mojego wystąpienia jest ukazanie zasadniczej zmiany w użyciu pojęcia "natura". Wyznacza ona jeden z przełomowych momentów zerwania z myślą klasyczną i tym samym narodzin myślenia nowoczesnego, a jednym z głównych autorów tego przeobrażenia jest J.J. Rousseau.

Agnieszka Dziemianowicz-Bąk (UWr) Postmarksowskie koncepcje ideologii - próba krytycznej rekonstrukcji.

Referat stanowi próbę krytycznej rekonstrukcji marksowskiej teorii ideologii oraz koncepcji nią inspirowanych. Wskazuję w nim na negatywny, redukcjonistyczny i deterministyczny charakter teorii ideologii Marksa oraz przedstawiam  próby stworzenia konstruktywnej koncepcji ideologii, podejmowane m.in. przez Gramsciego i Althussera.

Katarzyna Zofia Gdowska (AGH) Umysł (manas) w procesie poznawania wg bramińskiej szkoły njaji-waiśesziki

Filozoficzną postawą szkoły njaji-waiśesziki jest droga wiedzy, dlatego istotne jest uzasadnienie możliwości poznania prawdziwego. Istotną rolę w procesie poznawczym odgrywa pasywny umysł (manas) - nośnik bodźców zmysłowych oraz ośrodkiem odpowiadającym za pamięć, sny, intuicję i uczucia.

Anna Gierlińska (UJ) Wpływ "Wyroczni Chaldejskich" na myśl renesansową

W wystąpieniu przedstawię renesansową recepcję filozoficzno-religijnego tekstu "Wyroczni Chaldejskich" w kontekście pism przypisywanych Hermesowi Trismegistosowi. Szczególny nacisk położę na problematykę teurgii oraz odmienność interpretacji tekstu "Wyroczni..." w renesansie i starożytności.

Magdalena Hoły-Łuczaj (UJ) Filozoficzne perspektywy antropologii rzeczy

Celem mojego referatu będzie przedstawienie stosunkowo nowej, interdyscyplinarnej dziedziny badań, jaką jest antropologia rzeczy oraz wskazanie jej filozoficznych perspektyw i kontekstów. Jakkolwiek w oczywisty sposób wpisuje się ona w nurt filozofii człowieka, należy wiedzieć, iż dokonuje na jej gruncie szczególnej reorientacji perspektywy badawczej. Można mówić bowiem o swoistej hermeneutyce postrzegania i używania rzeczy: stosunek człowieka do otaczających go rzeczy, charakteryzuje jego samego. W kontekście filozofii ponadto ważne jest przeniesienie akcentu z kwestii ściśle estetycznych czy epistemologicznych (gdzie występuje raczej przedmiot, rozumiany jako przeciwieństwo podmiotu, niż rzecz) na obszar ontologii oraz etyki. Interesujące są tu zwłaszcza różne koncepcje, które przełamują prostą opozycję, w jakiej zdrowy rozsądek postrzega rzeczy i ludzi. Jakkolwiek antropologia rzeczy od niedawna stara się ustanowić swoją autonomię, to w historii filozofii można znaleźć przykłady rozważania typowej dla niej problematyki. W drugiej części referatu zarysuję stanowisko Heideggera i ewolucję jego poglądów (rzecz: od narzędzia do miejsca istoczenia bycia) oraz Plessnerowską zasadę ekscentryczności (specyficzna rola rzeczy w określaniu człowieczeństwa). Zobaczymy jak rozumienie problemu rzeczy wyznaczało ich pojmowanie człowieka.

Anna Jastrzębska (UMCS) Ontologiczny status utworu i wykonania dzieła muzycznego w koncepcji Romana Ingardena.

Czym jest utwór muzyczny, do czego możemy go odnieść (świadomość i czas), jak go postrzegamy - jako byt idealny czy materialny a także jaką rolę odgrywa w jego postrzeganiu  partytura? Czym jest partytura, czy tylko materialnym odbiciem utworu muzycznego a może czymś więcej (spór fizykalizmu z intencjonalizmem)? Parę słów o wykonaniu oraz o tym czym różni się od utworu muzycznego, jaki jest status ontologiczny wykonania, kwestia wpływu wykonania na procesy mentalne; czy możemy mówić o świadomym odbiorze muzyki (nominalizm Ingardena)?

Julian Jeliński (Uwr) Problemy z wielokulturowością. Wielowymiarowość idei multikulturalizmu we współczesnej filozofii politycznej.

Celem wykładu jest analiza wielowymiarowości idei wielokulturowości. Opiszę w nim narodziny i historię tej idei oraz różne jej klasyfikacje i rozumienia w tym wersje: konserwatywną, liberalną, lewicowo-liberalną, krytyczną, umiarkowaną, mocną, butikową.

Cezar Jędrysko (UJ) Mikołaj Bierdiajew wobec myśli Lwa Tołstoja - inspiracje i krytyka.

Wystąpienie ma za zadanie przedstawienie znaczenia postaci wielkiego pisarza i moralisty Lwa Tołstoja dla kształtowania się rosyjskiego renesansu religijno-filozoficznego na przykładzie najważniejszego filozofa tej formacji intelektualnej: Mikołaja Bierdiajewa. Referat składa się z dwóch części, w pierwszej zostaną ukazane problemy podniesione przez Tołstoja, które zostały przejęte przez Bierdiajewa i w twórczy sposób wpłynęły na jego myśl (krytyka instytucji i cywilizacji, odkrycie roli fałszu w społeczeństwie, anarchizm), a w drugiej, tezy nauki Tołstoja, głównie z okresu po przełomie religijnym, które stały się przedmiotem jego krytyki: formalizm moralny, monizm, antypersonalizm oraz zanegowanie nieśmiertelności.

Karol Kleczka (UJ) G.E. Moore'a rozumienie pojęcia dobra.

G.E. Moore próbując rozprawić się z podejściem naturalistycznym w etyce, konstruuje w swym kluczowym dziele "Zasadach etyki", zarzut zwany argumentem pytania otwartego. W referacie postaram się oddać strukturę Moore'owskiego stanowiska. Aby tego dokonać w pierwszej części zamierzam zarysować tło historyczne sporu intuicjonizmu z naturalizmem oraz przeanalizować zjawisko, które Moore nazywa "błędem naturalistycznym". W części drugiej natomiast spróbuję zrekonstruować Moore'a argument pytania otwartego. Jednocześnie spróbuję wejść w polemikę z argumentacją Moore'a odwołując się do zarzutu Frankeny. Rozjaśnienie podejścia brytyjskiego myśliciela ma na celu wykazanie, iż rozwiązanie przyjęte przez Moore'a jest zgoła kontrowersyjne i zdecydowanie bardziej angażuje nas semantycznie niż zakładał sam twórca argumentu pytania otwartego.

Damian Kokoć (UAM) Al-Ghazali i jego metafora sprawiedliwej wagi jako drogi do prawdy

Abu Hamid Al-Ghazali, jeden z najwybitniejszych intelektualistów muzułmańskich, w swoich rozważaniach nawiązywał do spuścizny filozofii greckiej, teologii spekulatywnej - kalamu, ale również do mistyki. W jednym ze swoich dzieł pt. Sprawiedliwa waga przedstawia pięć reguł za pomocą, których można „wyważyć” argumenty i w sposób niezawodny osiągnąć prawdę. Budując swoją metodę bazuje na helleńskiej logice, ale legitymizacji dla nich szuka nie w filozofii, lecz w Koranie.

Anna Kondratowicz (UAM) Filozofia  Alasdaira MacIntyre'a a komunitaryzm

Alasdair MacIntyre nie uważał się za komunitarystę - "I'm not komunitarian, but...", jednak bardzo często jego nazwisko wymieniane jest pośród zwolenników komunitaryzmu. Oprócz tego, tak jak komunitarianie, MacIntyre odwołuje się do pojęcia praktyki, tradycji, idei dobra wspólnego. Pragnę zastanowić się czy można zaliczyć MacIntyre'a do grona komunitarystów i rozważyć ewentualne konsekwencje.   

Małgorzata Kowalska (UAM) Dwa wymiary rzeczywistości M.Merleau-Ponty'ego i ich wpływ na odbiór obrazu malarskiego.

Chcę przedstawić dwa wymiary rzeczywistości w ujęciu filozofii M. Merleau-Ponty'ego. Ich wymiar fizyczny i metafizyczny. Przez fizyczność bedę tu rozumieć to, co jawi się przed oczami "zwykłego śmiertelnika", natomiast to, co metafizyczne pozostawiam w gestii artysty, dysponującego wyjątkowym przywilejem wrażliwości i umiejetności wyrazu. Tym samym dzieło sztuki(obraz malarski)powinien stać się miejscem spotkania artysty z widzem, pytanie czy aby na pewno? Czy taki komunikat może być tak naprawdę czytelny?(Abstrakcja staje się apogeum problemu)

Paweł Koza (UP JPII) Wewnętrzność za zasłoną niewiedzy. O podmiotowych źródłach filozofii Johna Rawlsa.

Zasłona niewiedzy w filozofii Johna Rawlsa sprawia, że nie mamy dostępu do wiedzy o naszym bogactwie czy położeniu społecznym. W ten sposób możemy zwrócić się do wnętrza naszej podmiotowości i z niej wywodzić pierwsze zasady sprawiedliwości, na których powinno być zbudowane państwo.

Andrzej Krasiński (UAM) Ian Hacking - laboratoryjne ujęcie nauk przyrodniczych.

Ian Hacking jest filozofem zwracającym uwagę na szczególną rolę badań eksperymentalnych (zwłaszcza laboratoryjnych) we współczesnych naukach przyrodniczych. Stawia on odważną tezę (w świetle poglądów np. Thomasa Kuhna), że nauki przyrodnicze mogą rozwijać się stabilnie, tzn. bez zmian rewolucyjnych. Podstawą takiego twierdzenia jest wprowadzenie pojęcia nauk laboratoryjnych oraz utrzymywanie antyrealistycznej postawy wobec teorii naukowych.

Łukasz Krawiranda (UW) Czy Popper był "indukcjonistą w przebraniu"?

Mylnie się często sądzi, że tzw. problem indukcji polega na tym, że jest ona „zawodna”. Zawodność jest tylko jedną z jej cech. Problem indukcji natomiast można sformułować w sposób następujący: „czy indukcja może zostać uzasadniona?” - lub nawet – „jak może zostać uzasadniona?” Odpowiedź Hume’a brzmiała niepokojąco prosto - nie może! - i wpędzała nas w objęcia irracjonalizmu. Z pomocą, jak się zdaje, przyszedł Popper, który swoją słynną książkę zaczął właśnie tak: „Mogę się oczywiście mylić, ale wydaje mi się, że rozwiązałem ważny problem filozoficzny, problem indukcji. Rozwiązanie to okazało się wyjątkowo owocne i pozwoliło mi rozwiązać wiele innych problemów filozoficznych” (Wiedza obiektywna, s. 9). Popper do końca życia utrzymywał, że problem ten skutecznie rozwiązał; temat indukcji był obecny w całej jego twórczość. Równolegle jednak podnosiły się głosy krytyczne, zarzucające Popperowi nie tylko porażkę, ale także to, że sam nie wyzbył się stosowania indukcji, że jest „indukcjonistą w przebraniu”. Takiemu postawieniu sprawy sprzeciwia się w swojej książce Adam Grobler; pisze on o „nieporozumieniu”. Niemniej jednak zarzuty wobec Poppera zgłaszali tacy myśliciele, jak Putman, Ayer czy Salmon. Czy rzeczywiście ich argumenty były zwykłą pomyłką? W swoim wystąpieniu chciałbym krótko przypomnieć problem indukcji i jego rozwiązanie zaproponowane przez Poppera. Następnie przedstawić argumentację Salmona, mającą wykazać, że Popperowi jednak nie udaje się od indukcji uciec. W części zaś trzeciej podjąć próbę (rozstrzygającej) odpowiedzi na tytułowe pytanie: Czy Popper był „indukcjonistą w przebraniu”?

Bibliografia: Chmielewski Adam Filozofia Poppera. Analiza krytyczna Wrocław 2003.;Grobler Adam, Metodologia nauk, Kraków 2008.; Hume David, Badania dotyczące rozumu ludzkiego, Warszawa 1977.; Traktat o naturze ludzkiej, Warszawa 2005.; Popper Karl R., Logika odkrycia naukowego, Warszawa 2002.; - Droga do wiedzy: domysły i refutacje, Warszawa 1999.; - Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, Warszawa 1992.; -;Realism and the aim of science, London 1988.; Salmon Weasley, Rational Prediction, [w:] The British Journal for the Philosophy of Science 1981 32(2): 115-125.

Bartosz Lampkowiski (UAM) Transcendentalizm epistemologii G.W. Leibniza wynikającej z jego metafizyki

Filozofia G.W. Leibniza w kontekście tradycji antysceptycznej oraz antyrelatywistycznej. Poszukiwanie pewności poznania na drodze racjonalizmu i obrona jego intersubiektywności. Prymat intelektu w poznaniu skończonym oraz podmiot poznania doskonałego. Leibnizjańska koncepcja prawdy.

Kamil Łuczaj (UJ/AGH) Idea kobiety czy kobieta-idea? Stanisława Brzozowskiego „Płomienie”

Celem wystąpienia jest próba refleksji nad dwoma typami miłości. Pierwszy z nich znamy zdecydowanie lepiej. Mam na myśli „klasyczną” miłość pomiędzy ludźmi. Drugi rodzaj jest zaś mniej intuicyjny. Można go określić jako miłość do niematerialnego obiektu, którym może być idea, rozumiana jako pewien światopogląd. Współcześnie trudno jest dostrzec klarowne przykłady poświęcenia życia idei. Nie oznacza to jednak, że kultura nie zna takich przykładów. Najłatwiej jest odnaleźć je w dawniejszej literaturze, gdyż jak pisze Georges Bataille, literatura podsuwając świadomości najodleglejsze sensy i znaczenia miłości, jednocześnie włącza ją w historię. Przykładem dzieła, w którym splatają się oba wymienione typy są "Płomienie" Stanisława Brzozowskiego. Wychodząc od tej literackiej inspiracji zaproponuję pewne filozoficzne rozumienie miłości.

Wojciech Mackiewicz (UWr) Postmodernizm - kultura nowomityczna

Postmodernizm wykazuje dużo cech okresu przedfilozoficznego. Są to np. kult ciała, odejście od wartości abstrakcyjnych na rzecz "prawd namacalnych" (lokalnych), relatywizm, odejście od logiki klasycznej, bałwochowalstwo. Ma to wiele skutków pozytywnych.

Maciej Magoński (UJ) "Argumentum ad Ignorantiam" - czy na pewno sofizmat?

 Referat próbuje rozważyć warunki w jakich wzorzec rozumowania zwany jako ad ignorantiam może uchodzić za źródło uprawomocnienia twierdzeń. W tym kontekście próbuje się zbadać z jakiego rodzaju uzasadnieniami spotykamy się w języku naturalnym. Konkluzją referatu jest stwierdzenie, że prawomocność pewnych form ad ignorantiam może być konieczna dla uzasadnienia czegokolwiek, że tego rodzaju argumenty stanowią "implicytną składową" każdego uzasadnienia.

Marcin Łukasz Makowski (UJ) Fizyczne i logiczne zarzuty wobec prawa identyczności przedmiotów nierozróżnialnych G. W. Leibniza

Autor w swojej pracy stara się ukazać w jaki sposób, intuicyjna z pozoru zasada identyczności przedmiotów nierozróżnialnych, w pewnych przypadkach logicznych (Saul, Pitt, Kripke) i fizycznych (nieoznaczoność, superpozycjonowanie) - nie jest w stanie sprostać rzeczywistości.

Szymon Makuła (UŚ) Metaanalityczny charakter analizy logicznej w Tractatus logico-philosophicus.

Głównym celem referatu jest wskazanie na metaprzedmiotowy charakter analizy logicznej w pierwszej filozofii Wittgensteina. Porównując zastosowanie analizy w On denoting Russella z tym obecnym w Traktacie, pragnę wskazać podstawową różnicę między tymi metodami, mianowicie ich przedmiot. Russell analizuje zdania języka potocznego zawierające kłopotliwe zwroty denotujące, pokazuje jak dzięki zastosowaniu analizy logicznej przestają one być problematycznymi. Wittgenstein zaś bada zdania już sformalizowane i zawierające kłopotliwe według niego stałe logiczne, zaś analiza tych zdań pokazuje ich zbędny dla symboliki charakter, a ich usunięcie jest równoznaczne z usunięciem problemu. Biorąc pod uwagę powyższe analiza w Traktacie jest analizą analizy przeprowadzonej przez Russella i Fregego czyli metaanalizą.

Magdalena Marciniak (UJ) Czy przedstawienie może być Tekstem? Przydatność różnorodnych charakterystyk Tekstu Rolanda Barthesa w teatrze.

Referat podejmując problematykę różnorodnych, uporządkowanych chronologicznie charakterystyk Tekstu przez Rolanda Barthesa stawia pytanie o ich użyteczność w ramach szeroko pojętej zarówno teorii, jak i praktyki teatralnej.  Zestawienie Barthesowskich charakterystyk Tekstu a także tezy o „śmierci autora” z teoretycznymi próbami opisu nowego paradygmatu teatralnego (np. teatru postdramatycznego)  ujawnia daleko idące podobieństwa.  W tym nowym paradygmacie szczególną cechę stanowi to, iż wydarzenie teatralne zbliża się, przynajmniej w sposobie opisu Lehmanna, do poststrukturalistycznych analiz otwartego Tekstu przeciwstawionego zamkniętemu Dziełu. W słynnej książce Teatr postdramatyczny Lehmann podkreśla, iż tradycyjne dzieło teatralne ustąpiło miejsca zdarzeniu, w którym akcentowana była między innymi obecność tu i teraz, procesualność, nieprzewidywalność. Barthes problematyzując źródło dyskursu w dziele literackim (słynna teza o „śmierci autora”) stawia pod znakiem zapytania także zunifikowany dyskurs teatralny biernie przyswajany przez deszyfrujących odgórne sensy odbiorców, którego scena przestaje być uprzywilejowanym źródłem. Związane jest to między innymi z faktem, iż dyskurs dramatyczny toczy się nie na scenie, ale w przestrzeni całego teatru. Różnorodne charakterystyki Tekstu kładące nacisk na „uwolnienie znaczących”; mogą być w ograniczony sposób wykorzystane do prób opisu wydarzenia teatralnego. Można wskazać na możliwość zastosowania w teatrze podziału na Tekst jako płaszczyznę signifiant, któremu przeciwstawione jest Dzieło zorientowane na określone signifie. Należy jednak zobaczyć, czy samo pojęcie Tekstu poszerzyć na tyle, aby objąć nim także sferę tego wszystkiego, co konstytuuje się przez realną współobecność teatralnego wydarzenia. Pojawia się jednak wątpliwość, czy Barthesowskie analizy Tekstu można przenieść na grunt teatru, czy też taki krok jest nieuprawniony z punktu widzenia zasadniczo odmiennej specyfiki teatralnego doświadczenia.

Anna Markwart (UJ) Indywidualizm w teorii Adama Smitha

Indywidualizm leży u podstaw teorii Adama Smitha, wiążąc się z jego koncepcją człowieka i teorią niewidzialnej ręki. Przez wieki sposób rozumienia pojęcia indywidualizmu zmieniał się, zatem warto przypomnieć, w jaki sposób rozumiał je Smith, by właściwie interpretować jego dzieła.

Anna Musioł (UŚ) Neokantowska filozofia Martina Heideggera

Filozof, stawiając otwarty problem bycia jako podstawę filozoficznej refleksji, czerpie inspirację z różnych źródeł. Początkowo jest nim neokantyzm Rickerta, Laska, Riehla i Natorpa; także zagadnienia logiczne. Wystąpienie poświęcam tej - wczesnej i stosunkowo mało znanej - myśli Heideggera.

Katarzyna S. Nowak (UAM) Chrześcijańska z urodzenia, grecko-rzymska przez adopcję, czyli jaka jest ta Europa. Rozważania na podstawie myśli Remiego Brague'a.

Próba określenia ducha europejskiego ze szczególnym uwzględnieniem analizy, dotąd niepublikowanych w Polsce, myśli Remiego Brague'a. Poszukiwanie aksjologicznego fundamentu jedności europejskiej, która zasadza się na wspólnej tradycji oraz religii.

Aneta Oleszek (UAM) Erotyzm i uwodzenie jako kluczowe pojęcia w filozofii Jean Baudrillarda.

Uwodzenie kulturowo usankcjonowane jako oznaka sztucznego eksponowania własnej cielesności przez kobiety, ich poddaństwa lub prostytucji jest kwestią wieloznaczną w filozofii J. Baudrillarda. Staje się ono ironiczną, alternatywną formą, która rozbija referencyjność płci, niepokoi, gdyż wywodzi się ze świata znaków i magii, w którym różnych mamy graczy i różne wyzwania. Baudrillard pyta czy w naszej zachodniej kulturze, gdzie kult ciała jest tak silny, obsesja władzy tak nieznośna, można przywrócić tej fascynującej grze jej dawną moc?

Anna Jadwiga Orzech (UP/AGH) /Rafał Talar (AGH) "Mówienie za innych" w kontekście społecznym

Referat poruszy etyczne kontrowersje (nie)podejmowania problemów "innych" przez badaczy nauk społecznych.

Oskar Pogorzelski (UJ) Koncepcja performatywów J. L. Austina a język prawny i etyczny

Dla etyki i prawoznawstwa jest rzeczą istotną próba zbudowania czy też zrekonstruowania języka wypowiedzi performatywnych. Nie podlega wątpliwości, że zbudowanie takiej koncepcji jest ważne dla języka prawa, ponieważ szereg takich wypowiedzi spotykamy w aktach prawnych, są one wypowiadane przy zawieraniu umów, są także wygłaszane przez strony procesy itd. Wypowiedzi takie mają charakter performatywny. Podobnie jest w języku etycznym. Gdyby podjąć próbę rekonstrukcji tego języka to można by zauważyć wiele podobieństw do języka prawnego. W języku etycznym formułowane jest wiele zobowiązań moralnych, wypowiedzi przypisujących sobie lub innym odpowiedzialność moralną za określone czyny itp. Wiele z tych wypowiedzi ma charakter wypowiedzi performatywnych.

Adrian Powęska (UJ) Rozumienie i "reguła koła" w problematyce odniesienia do badanej rzeczywistości

Tematem niniejszego wystąpienia jest próba odpowiedzi na pytanie o status rozumienia w problematyce teorii poznania jak również badanie kontekstu wielości odniesień do wciąż na nowo podejmowanych stanowień teoretycznego ujęcia rzeczywistości. 

Monika Proszak (UJ) Czy różnica ustanowiona między istotą a istnieniem w traktacie Tomasza "De ente et essentia" jest realna i czy do jej stwierdzenia potrzebne jest przyjęcie istnienia Boga?

Przedstawię argumentację za tym, że różnica ustanowiona pomiędzy istotą a istnieniem w 4.rozdziale De ente et essentia jest realna i że przyjęcie Boga nie jest do jej stwierdzenia potrzebne. Podam też odpowiedzi na zarzuty wobec mojej tezy.

Paweł Pruski (UJ) Przedstawienie filozoficznych interpretacji teorii prawdopodobieństwa.

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie filozoficznych interpretacji teorii prawdopodobieństwa. W początkowej części tekstu opisana zostanie klasyczna teoria prawdopodobieństwa, której autorem jest Pierre Simon de Laplace. Przedstawione zostaną filozoficzne podstawy na jakich została ugruntowana oraz główne zastrzeżenia jakie wobec niej zostały postawione. W dalszej części pracy omówione zostaną kolejno: statystyczna i logiczna interpretacja prawdopodobieństwa. Opisany zostanie ich stosunek wobec filozofii analitycznej, przedstawieni zostaną najważniejsi przedstawiciele oraz główne postulaty wiążące się z poszczególnymi interpretacjami. Szczególna uwaga poświęcona będzie  logicznej interpretacji prawdopodobieństwa  zaproponowanej przez Rudolfa Carnapa. Wspomniana wnikliwość wiązać się będzie głównie z ukazaniem roli jaką w probabilistycznej teorii Carnapa pełni logika indukcji. Końcowa część tekstu poświęcona będzie głównie podsumowaniu powyższych stanowisk oraz krótkiemu ukazaniu kierunków w jakich obecnie rozwijana jest teoria prawdopodobieństwa.

Mateusz Radzki (UW) Fakt negatywny we wczesnej filozofii Ludwiga Wittgensteina

Celem referatu jest przedstawienie koncepcji faktu negatywnego na gruncie wczesnej filozofii Ludwiga Wittgensteina.
W pierwszej części referatu przedstawiona jest teza, zgodnie z którą negacji zdania elementarnego p odpowiada ten sam semantyczny korelat co zdaniu elementarnemu p (TLP 4.0621). Ponieważ zdanie p posiada semantyczny korelat wtedy i tylko wtedy, gdy jest prawdziwe, prawdziwe zdanie  ~p nie posiada semantycznego korelatu, a zatem fakty negatywne nie istnieją.

W drugiej części referatu omówiona jest koncepcja faktu negatywnego jako sytuacji tożsamej nieskończonej liczbie stanów rzeczy. Okazuje się, że takie ujęcie faktu negatywnego wyrasta z rozważań nad zdaniami typu ~p, w których uwzględnia się pojęcie przestrzeni logicznej, czyli ogółu wszystkich możliwych zdań elementarnych (por. DZ 14.11.1914; TLP 3.4, 3.42, 4.463).

Anna Rak (UAM) "W czterech ścianach mojego bólu" - filozoficzna postawa Aleksandra Wata wobec śmierci

W swoim referacie chciałabym przeanalizować przemiany światopoglądowo- filozoficznej postawy cierpiącego na uporczywe bóle poety Aleksandra Wata oraz jego znamienny stosunek do filozofii żydowskiej i chrześcijańskiej.

Dominik Rogóż (UJ) Husserl i Levinas. Spór o koncepcję intencjonalności

Historia fenomenologii mawiał przed laty Paul Ricoeur to historia herezji wobec dzieła Husserla. Rzeczywiście, okazuje się, że niejeden dwudziestowieczny myśliciel, który początkowo uchodził za wiernego ucznia Edmunda Husserla, obierał później własną, w pełni samodzielną drogę refleksji i badań. Jednym z nich jest Emmanuel Lévinas, który w latach trzydziestych minionego wieku, wprowadzał fenomenologię do Francji, a kilkadziesiąt lat później, publikując takie prace jak Całość i nieskończoność czy Inaczej niż być wdał się ze swoim mistrzem w spór dotyczący kwestii fundamentalnej, a mianowicie koncepcji intencjonalności. Husserl twierdził, że intencjonalność jest podstawową właściwością świadomości. Innymi słowy, sens, który pojawia się w świecie, jest zawsze sensem „odpodmiotowym” to znaczy: ukonstytuowanym przez ego transcendentalne. Lévinas twierdził natomiast, że w świecie możliwy jest sens, który nie jest efektem intencjonalnych aktów świadomości. Intencjonalności, która przekształca rzeczy w fenomeny i w ten sposób nadaje im sens, przeciwstawił Lévinas kontr-intencjonalność, czyli swego rodzaju „odkształcenie” świadomości, które dokonuje się wówczas, gdy podmiot natrafia na sens sam w sobie, na byt radykalnie transcendentny, na drugiego człowieka. Mówiąc krótko, spór między Husserlem i Lévinasem - co będę starał się wykazać - to spór między dwiema interpretacjami kartezjańskiego dziedzictwa między cogito poznawczym i cogito etycznym.

Marta Ewa Romaneczko (UW) Determinizm psychoanalityczny w świetle założeń kompatybilistów

Zwykło się twierdzić, że według teorii psychoanalitycznej znaczna część naszych działań jest zdeterminowana, co odbiera nam wolną wolę. Współczesne stanowiska kompatybilistyczne rzucają nowe światło na ten sposób myślenia. Zdaniem niektórych kompatybilistów (m.in. Daniela Dennetta i Paula Russella), żaden rodzaj determinizmu nie przesądza jednoznacznie o braku wolnej woli. W swoim wystąpieniu postaram się prześledzić ich propozycje i odpowiednio się do nich ustosunkować.

Maksymilian Roszyk (KUL JPII) Rorty i antyuniwersalistyczna strategia przezwyciężenia relatywizmu

W referacie zostaną omówione: (1) uniwersalistyczna wersja relatywizmu poznawczego oraz (2) strategia przezwyciężenia tej wersji relatywizmu, jaką sformułował R. Rorty.

Zofia Sejdek (UP JPII) Prawda w filozofii nauki Karla R. Poppera. Wybrane aspekty

Popper raz stwierdza, że prawda nie jest celem nauki (1934), równocześnie pisząc o fałszywości teorii naukowych, by w końcu (1960) przedstawić koncepcję podobieństwa do prawdy. Referat będzie dotyczył sensowności wprowadzenia "prawdoupodobnienia", a także w sposób konieczny nawiąże do zarzucanego Popperowi kryptoindukcjonizmu.

Bartłomiej Skowron (UWr) O miejscu

Na VII OFFM mówiłem o substancji. Tym razem chciałbym podjąć nieco zagadkowy problem miejsca substancji. Jak uczył Arystoteles w Fizyce, każde ciało ma swoje miejsce, które „ani nie jest częścią ciała, ani jego stanem, lecz jest czymś oddzielnym. Wydaje się, iż jest czymś podobnym do naczynia” W swoim referacie „posługując się narzędziami mereotopologicznymi” podejmę próbę ścisłego wyjaśnienia podstawowych intuicji związanych z pojęciem miejsca.

Adrianna Smurzyńska (UJ) Bitwa o własności. Czyli o tym, co mają światy możliwe do sporu o uniwersalia.

Celem referatu jest scharakteryzowanie stanowiska nominalistycznego w kwestii własności (D. Lewis) oraz jego krytyki(A. Plantinga). Jest to przykład współczesnego sporu o uniwersalia, który odbywa się w ramach burzliwej debaty na temat światów możliwych.

Łukasz Sochacki (UJ) Kotarbińskiego typologia nauk

Przedmiotem wystąpienia będzie zapomniana nieco typologia nauk zaprezentowana przez Tadeusza Kotarbińskiego. W wystąpieniu będę próbował ocenić aktualność tej typologii w odniesieniu do współczesnej humanistyki i tzw. nauk społecznych – ze szczególnym uwzględnieniem kryteriów Davida Hume’a.

Jakub Steblik (UJ) Jean Baudrillard & George Soros: różne doświadczenia, ta sama filozofia?

Celem mojego referatu jest porównanie filozofii Jeana Baudrillarda oraz finansisty Georga Sorosa (który był studentem Karla Popera) w celu odpowiedzi na pytanie o realność: postmodernizmu oraz praktycznego zastosowania teoretycznego myślenia

Jakub Szafrański (UMCS) Hermeneutyka dyskursu postpolitycznego

Punktem wyjścia tego wystąpienia jest twierdzenie, że współczesny dyskurs polityczny w większości krajów rozwiniętych odbywa się w ramach dwóch paradygmatów: neoliberalnej postpolitki i konserwatywnego populizmu. Oba nurty zatracją zdobycze myśli oświecenia czyli liberalne upodmiotowienie oraz lewicową refkleksję społeczną opartą o pczucie sprawiedliwości i wraźliwość. Diagnozy takiego stanu rzeczy dokonuje się tu w oparciu o interpretacyjny aspekt filozofii J. Habermasa, P. Sloterdijka, S. Žižka oraz P. Ricoeura i H.G. Gadamera.

Katarzyna Szczęsna (UP) Czy umysł można zmechanizować? - O Twierdzeniu Gödla w świetle nauk kognitywnych

W 1931 roku, niespełna 30-to letni Kurt Gödel, zachwiał podstawami matematyki formułując twierdzenie o niezupełności oraz niedowodliwości niesprzeczności. Początkowo niezauważone i niezrozumiane twierdzenia z czasem stały się wymieniane wśród najbardziej doniosłych odkryć logiki matematycznej.
Jedną z ich konsekwencji ma być ograniczoność maszyn w stosunku do umysłu: jeśli jakaś maszyna przedkłada prawdy matematyczne to nie jest możliwe by przedłożyła zdanie Gödla skonstruowane dla ogółu tych prawd ponieważ doprowadziłoby to do sprzeczności - zatem umysł nie może być równoważny maszynie gdyż ten pierwszy rozpoznaje dla maszyny prawdziwość zdania Gödla bez popadania w sprzeczność.

Teza ta została po raz pierwszy wyartykułowana przez Lucas'a w 1959 roku. Jego odczyt dla Oxford Philosophical Society kończy się zdaniem: If the proof of the falsity of mechanism is valid, it is of the greatest consequence for the whole of philosophy. Pytanie o słuszność "dowodu" podanego przez Lucas'a jest tutaj zasadnicze i na nim chciałabym skoncentrować się w moim wystąpieniu.

Kornelia Szpunar (UMCS) Rola ciała w doświadczeniu estetycznym

W swojej pracy zastanawiam się jaka jest rola ciała i cielesności w odbiorze i wartościowaniu sztuki. Zagadnienie to, często pomijane przez estetykę tradycyjną, przeanalizuję w oparciu o propozycje estetyki pragmatycznej, w szczególności koncepcji R. Shustermana zwanej somaestetyką.

Tomasz Szubart (UJ) Czy niekorespondencyjne teorie prawdy dobrze wyjaśniają potoczny sposób użycia słowa "prawdziwy"?

Celem wystąpienia będzie próba zbadania niektórych niekorespondencyjnych teorii prawdy,pod względem możliwości ich zastosowania do wyjaśnienia potocznego użycia predykatu „prawdziwy”. Jak zauważył John L. Austin o Veritas dyskutować można in vino, w rzeczowym namyśle natomiast należy rozważać verum. Zgodnie z zaleceniem oksfordzkiego filozofa rozważać będziemy użycia słowa „prawdziwy” stosując do tego narzędzia wypracowane przez filozofów języka potocznego.

Sergiusz Tokariew (UAM) Lenin i Zizek

Minął kolejny rok od publikacji Rewolucji u bram Slavoja Zizka. Jest to dobry czas na chłodniejszą refleksję nad treścią. Chciałbym rozważyć wraz z uczestnikami pytanie czy marksizm może dziś uchodzić za kierunek proponujący nam coś nowego w refleksji nad społeczeństwem i politykom. W nawiązaniu do książki Zizka centralnym pytaniem jest to, czy Lenin wraz ze swym rozumieniem polityki i ontologii społecznej może stanowić dla nas obecnie jakikolwiek punkt odniesienia inny niż negatywny?

Bartosz Walocha (UMCS) O pojęciu ideologii

Pojęcie ideologii ma szerokie  zastosowanie w naukach społecznych. Jest jednak bardzo nieostre  i zbliżone do rozumienia potocznego. Zazwyczaj zapomina się, że na gruncie marksizmu i teorii krytycznej, z których się wywodzi, ma ono dość precyzyjne znaczenie, które zatracamy, pozbawiając  je właściwego kontekstu.

Agnieszka Wesołowska (UŚ) Koncepcja "ja osobowego" w ujęciu Józefa Tischnera

Celem wystąpienia jest prezentacja koncepcji "ja osobowego" w ujęciu Józefa Tischnera, którą przedstawił on w rozprawie "Fenomenologia świadomości egotycznej" (Kraków 1971 rok). W pracy tej Tischner podejmuje oraz rozwija wątki fenomenologii Husserlowskiej. W rozumieniu Tischnera, który legitymuje się rodowodem fenomenologicznym "ja osobowe" spełnia się na płaszczyźnie czynności podejmowanych w świecie życia codziennego. Czynności te przeniknięte są jednak, zdaniem Tischnera, aksjologicznym sensem. Okazuje się tym samym, że sfera egotyczna jest sferą aksjologiczną. Tischnerowskie ujęcie "Ja osobowego" stanowi radykalizację myśli samego Husserla. 

Przemysław Wewiór (UMK) Eksperyment, praca manaualna i metoda interpretacji w filozofii Franiszka Bacona

Poruszane zagadnienia z zakresu filozofii F. Bacon i historii nowożytnej nauki: eksperyment jako środek przezwyciężania "idoli"; praca manualna i relacja epistemologiczna "pan - niewolnik"; racjonalny artysta a uczony eksperymentator; metoda analizy a hermeneutyka. 

Marta Winkler (UP) Wirtualna Rzeczywistość. Rozważania na tle filozofii R. Ingardena

Internet jako forma bytu intencjonalnego. Porównanie Internetu z różnymi typami dzieł sztuki.

Weronika Witkowiak (UAM) Filozofia tragedii Lwa Szestowa jako alternatywny horyzont poszukiwań prawdy.

Tradycyjna filozofia wg Szestowa zniewolona jest koniecznością, prawami logiki, które zawężają pole jej badań. Alternatywę widzi  w filozofii tragedii, wkraczającej w ukryte obszary ludzkiego doświadczenia: szaleństwo i rozpacz. Tu człowiek staje wobec problematyczności swej egzystencji.

Katarzyna Witowska (UWr) Symbol a znak

Wystąpienie  będzie próbą odpowiedzi na pytanie czy istnieje istotna różnica pomiędzy znakiem a symbolem, a jeśli tak, to jaka i jakie ma znaczenie. Oprę się na analizie koncepcji z różnych dziedzin (semiotyka, teoria poznania, filozofia religii).

Beata Włodarska (UAM) „Z jednego wszystko powstaje i w tym samym się pogrąża” Muzajos

Cel: przedstawienie „kolistego biegu” wielości od i do jedności. Stosunek jedności z wielością, czy inaczej całości względem części przeniosę na grunt filozoficzny. Analogicznie synteza zwraca się ku całości, natomiast analiza nigdy nie traci „z oczu” części. Od myślenia czysto orfickiego w swych badaniach przejdę do takich filozofów jak Hegel oraz Renan.

Lidia Wnuk (UJ) Unizm w malarstwie Władysława Strzemińskiego

Referat poświęcony jest unizmowi w malarstwie przeciwstawionemu "malarstwu barokowemu". Czym jest unizm? Czy rzeczywiście stanowi awangardową nowość? Czy jest możliwy do realizacji w praktyce artystycznej?

Ewa Wyrębska (UŁ) Czym jest publiczne użycie rozumu? Refleksja nad warunkami komunikacji w wymiarze publicznym

Termin publiczne użycie rozumu jest jednym z kluczowych terminów operacyjnych koncepcji filozoficznych poszukujących sposobów sprawiedliwego unormowania życia w obrębie wspólnoty wolnych i równych. Powodzenie liberalnych założeń Kanta, Rawlsa i Habermasa w ogromnej mierze zależy od tego jak skuteczna okaże się komunikacja między członkami danej społeczności oraz na ile każdy rozumnie sformułowany pogląd zostanie w niej uwzględniony. Świadczy to o wielkiej doniosłości kwestii normatywnych założeń leżących u podstaw publicznego użycia rozumu, jak również wagi warunków, których spełnienie konieczne jest dla umożliwienia sprawiedliwej debaty na forum publicznym. W swoim referacie pragnę krótko przedstawić i porównać trzy koncepcje komunikacji w wymiarze publicznym, co skłonić ma do odpowiedzi na pytanie czy i w jakiej mierze postulat publicznego użycia rozumu może być spełniony.